Alman plastik atıkları Türkiye’de gıda zinciri riski yaratıyor

Çukurova Üniversitesi'nden biyolog Sedat Gündoğdu, Almanya'nın Türkiye'ye gönderdiği plastik atığın bir kısmının muhtemelen gıdalara karışarak tekrar Almanya'ya döndüğünü söyledi.

Türk domatesleri Almanya'ya ve diğer Avrupa ülkelerine ihraç ediliyor. Tarlaların yakınında sıklıkla geri dönüşüm tesisleri bulunuyor ve Almanya her yıl binlerce ton plastik atığı işlenmek üzere Türkiye'ye gönderiyor.

"Toksik bir döngü"den söz eden Gündoğdu, mikroplastiğin tarlalardaki bitkilerin bünyesine girdiğine atıfta bulundu.

Türkiye'nin doğasında biriken atığın nereden geldiği konusunda araştırmalar yürüten Gündoğdu, "Plastiği geri dönüştürmek çok maliyetli bir süreç" diye konuştu. Bu durumun atıkların sağlık ve yasalara uygun olmayan biçimde bertaraf edilmesinin önünü açtığı uyarısında bulunan Gündoğdu, Almanya'nın sorumluluk alması ve kendi atığıyla kendisinin ilgilenmesi gerektiğini ifade ederek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Aksi takdirde güvenli geri dönüşüm yanılsaması, Almanya'yı diğer ülkelerdeki çevre sorunlarının ortak sorumlusu hâline getiriyor."

Basel Action Network'ün (BAN) ticaret verilerine dayanan değerlendirmesine göre Almanya, 2025'te 814 bin ton plastik atık ihraç ederek bu konuda dünyada ilk sırada yer aldı. Bunun yaklaşık yüzde 20'si Türkiye'ye gitti.

BAN verilerine göre, Türkiye aynı yıl sadece Avrupa Birliği ülkelerinden toplam 500 bin ton plastik atık ithal etti.

Türkiye'ye yönelik atık ithalatının gelecekte daha da artabileceği belirtiliyor: 21 Kasım 2026'dan itibaren AB'den OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanacak. Yasak, ilk etapta 21 Mayıs 2029'a kadar geçerli olacak. Çevre örgütlerine göre bu durum ticaret rotasını değiştirebilir ve Türkiye gibi OECD ülkelerinde daha fazla plastik atık birikmesine yol açabilir.

Gündoğdu'nun ekibinin Mart ayında kamuoyuyla paylaştığı bir araştırmada, Adana'daki tarımsal sulama kanalları incelendi. Göndoğdu ve diğer bilim insanları, bölgedeki kanal ağlarının yoğun biçimde tarımsal sulama için kullanıldığını ancak plastik geri dönüşüm tesislerinden gelen atıklarla kirlendiğini tespit etti.

Geri dönüşüm tesislerinin yakınlarındaki kanallarda belirgin biçimde daha yüksek mikroplastik yoğunluğu ölçüldü. Araştırmaya göre, bulunanlar arasında, geri dönüşüm süreçlerine özgü peletler ve parçacıklar da yer aldı.

Alman Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü, 2024 yılında gıdalardaki mikroplastik miktarını güvenilir biçimde ölçmenin henüz mümkün olmadığını açıklamıştı. Bu nedenle gıdalarda rutin kontroller henüz yapılamıyor.

Muğla Üniversitesi'nden Rana Berfin Aydın liderliğinde 2023 yılında "Life" dergisinde yayımlanan bir araştırmada, Muğla ilinden alınan meyve ve sebzelerde mikroplastik tespit edilmişti. En yüksek oran ise domateslerde bulundu.

Geri dönüşüm firması ITC Integrated Solid Waste Management Systems'den Mehmet Gültekin, kirliliğin nedenini yasa dışı faaliyet gösteren geri dönüşüm işletmelerinde görüyor. Böyle bir ayrım yapmayan Gündoğdu'ya göre ise, kağıt üzerinde denetlenen her şey manipüle edilebilir.

Türk hükümeti, ithal edilen plastikleri döngüsel ekonomi için bir hammadde olarak görüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bunların istihdam yaratma fırsatı sunduğunu düşünüyor.

Türkiye Plastik Sanayicileri Derneği (PAGDER) ise, Türkiye'nin küresel döngüsel ekonominin bir parçası kalabilmek için geri dönüştürülebilir atık ithal etmesi gerektiğini savunuyor. Derneğe göre dünya genelinde plastik tüketimi artmaya devam edecek ve bu da geri dönüşüm ihtiyacını artıracak.

Kaynak: DW Türkçe